چرا مقاومتهای SMD کد دارند؟
در مقاومتهای پایهدار (DIP) معمولاً از نوار رنگی استفاده میشود؛ اما در مقاومتهای SMD بهدلیل ابعاد کوچک، فضای کافی برای رنگبندی وجود ندارد. برای همین سازندگان از کدهای فشرده عددی و حرفی استفاده میکنند. مهمترین سیستمها:
- کد ۳ رقمی (رایج و سریع)
- کد ۴ رقمی (اغلب برای دقت بالاتر)
- کدهای R/K/M (برای اعشار و واحد)
- EIA-96 (مخصوص مقاومتهای دقیق)
روش اول: خواندن کد ۳ رقمی (3-Digit)
کد ۳ رقمی معمولاً به شکل XY Z نوشته میشود دو رقم اول معنا دار و رقم آخر ضریب است:
- XY = رقمهای معنادار
- Z = ضریب (توان ۱۰ / تعداد صفرها)
مثالهای رایج:
- 103 ← 10 × 10³ = 10,000Ω = 10kΩ
- 472 ← 47 × 10² = 4,700Ω = 4.7kΩ
- 220 ← 22 × 10⁰ = 22Ω (نه 220Ω)
روش دوم: خواندن کد ۴ رقمی (4-Digit)
کد ۴ رقمی مشابه ۳ رقمی است، با این تفاوت که سه رقم اول معنادار هستند و رقم آخر ضریب است. فرمت کلی: XYZ W
مثال:
- 1002 ← 100 × 10² = 10kΩ
- 4991 ← 499 × 10¹ = 4.99kΩ
- 3400 ← 340 × 10⁰ = 340Ω
یادآوری: روی بدنهی مقاومتهای SMD ممکن است هم کدهای سهرقمی و هم چهاررقمی دیده شود. برای تشخیص نوع کد، کافی است تعداد رقمهای نوشتهشده را بشمارید؛ اگر کد ۳ رقم دارد، از روش خواندن کد سهرقمی استفاده کنید و اگر ۴ رقم دارد، از روش کد چهاررقمی.
روش سوم: کدهای حرفدار R / K / M
۱) حرف R (ممیز اعشار در واحد اهم)
وقتی مقدار مقاومت کم است یا نیاز به اعشار داریم، حرف R نقش ممیز را بازی میکند:
- 4R7 یعنی 4.7Ω
- R47 یعنی 0.47Ω
- 0R1 یعنی 0.1Ω
۲) حروف K و M (واحد + ممیز)
در برخی اجناس، K به معنی کیلو اهم و M به معنی مگا اهم است و همانجا نقش ممیز را هم دارد:
- 4K7 یعنی 4.7kΩ
- 7K4 یعنی 7.4kΩ
- 1M0 یعنی 1.0MΩ
اشتباه پرتکرار: 4R7 (۴٫۷ اهم) را با 4K7 (۴٫۷ کیلو اهم) اشتباه نگیرید.
روش چهارم: کد EIA-96 برای مقاومتهای دقیق
اگر روی مقاومت کدی مثل 38C دیدید، احتمالاً با سیستم EIA-96 طرف هستید. در این روش:
- دو رقم اول (از 01 تا 96) شمارهی مقدار پایه در جدول E96 است.
- حرف آخر ضریب (Multiplier) را مشخص میکند.
چون حفظکردن جدول ۹۶تایی منطقی نیست، بهترین راه برای کار سریع و کمخطا، استفاده از «جدول E96» یا «مبدل/ماشینحساب کد مقاومت SMD» است.
مقاومت صفر اهم (0Ω) چیست؟
کدهای 0 یا 00 یا 000 معمولاً به معنی مقاومت صفر اهم هستند. این قطعه در عمل مثل جامپر (پل اتصال) استفاده میشود؛ یعنی مسیر را وصل میکند، نه اینکه جریان را محدود کند.
- تغییر مسیر روی PCB و سادهسازی مسیرکشی
- انتخاب نسخههای مختلف مدار (Variant)
- عیبیابی و تست در تولید
اگر روی مقاومت هیچ کدی نبود چه کنیم؟
در پکیجهای خیلی کوچک (مثل 0402 و 0201) ممکن است اصلاً نوشتهای روی قطعه نباشد. در این شرایط:
- ۱. شماتیک یا BOM را بررسی کنید
مطمئنترین راه، مراجعه به لیست قطعات یا نقشه مدار است. - ۲. با مولتیمتر اندازهگیری کنید
اگر قطعه روی برد است، مسیرهای موازی ممکن است مقدار را تغییر دهند. برای اندازهگیری دقیقتر، در صورت امکان یک پایه قطعه را از مدار جدا کنید.
هشدار: اندازهگیری «در مدار» همیشه قابل اعتماد نیست، مخصوصاً وقتی مقاومت با قطعات دیگر موازی شده باشد.
اشتباهات رایج و نکات مهم
- اشتباه در ضریب: در کدهای ۳ و ۴ رقمی، رقم آخر فقط ضریب است.
- اشتباه بین R و K: 4R7 با 4K7 یکسان نیست.
- سردرگمی در EIA-96: دو رقم اول «مقدار مستقیم» نیست؛ شماره جدول است.
- اعتماد کامل به تست روی برد: موازیها و مسیرها میتوانند مقدار را جابهجا کنند.
سوالات پرتکرار درباره کد مقاومت SMD
۱) از کجا بفهمم کد «EIA-96» است یا «R/K/M اعشاری»؟
یک روش سریع برای تشخیص:
- اگر کد شما دو رقم + یک حرف باشد (مثل 38C) معمولاً با EIA-96 طرف هستید.
- اگر حروف R/K/M داخل عدد برای اعشار/واحد آمده باشند (مثل 4R7 یا 7K4) معمولاً کدگذاری اعشاری/واحدی است.
۲) حرفهای «K» و «M» وسط کد چه معنایی دارند؟
در بسیاری از مارکینگها، K و M هم نقش ممیز دارند و هم واحد را نشان میدهند (K = کیلو اهم، M = مگا اهم):
- 7K4 یعنی 7.4kΩ
- 7M4 یعنی 7.4MΩ
۳) مثال «38C» در EIA-96 یعنی چه؟
در مثالهای آموزشی رایج، 38C به این شکل تفسیر میشود:
- عدد 38 در جدول E96 مقدار پایه 243 را نشان میدهد.
- حرف C یعنی ضریب ×100.
جمعبندی
برای بیشتر پروژهها و تعمیرات، دانستن کدهای ۳ رقمی و ۴ رقمی کفایت میکند. اگر کد حرفدار دیدید، معمولاً با R/K/M طرف هستید و اگر ساختار دو رقم + یک حرف دیدید، احتمالاً وارد دنیای EIA-96 شدهاید که بهتر است با جدول یا ابزار آنلاین خوانده شود.
خبر خوب: در آگنیز امکان خرید اقساطی نیز فراهم است؛ یعنی میتوانید با پرداخت در چهار قسط، مقاومت و سایر قطعات الکترونیک موردنیازتان را تهیه کنید و کارتان را حرفهای آغاز کنید.
